नेपालगन्ज — आज गाभर भ्याली पुग्दा पर्यटकका लागि होमस्टे, होटल, स्थानीय परिकार, थारु संस्कृति र ग्रामीण परिवेशको अनुभव सहजै उपलब्ध हुन्छ। तर केही वर्षअघि गाभर यस्तो थिएन। गाउँमा पर्यटनको सम्भावना त थियो, तर त्यसलाई व्यवसाय र रोजगारीसँग जोड्ने स्पष्ट अभ्यास सुरु भएको थिएन।
त्यही समयमा एउटा घरबाट सुरु भएको सानो प्रयासले गाभरको पर्यटन यात्रालाई नयाँ दिशा दियो। त्यो प्रयासका अगुवा थिए कृष्णलाल चौधरी (कृष्ण चौधरी)।
वि.सं. २०७० मा चौधरीले करिब २० देखि ३० हजार रुपैयाँ लगानी गरेर गाभर भ्याली होमस्टे नम्बर १ सञ्चालनमा ल्याए। लगानी ठूलो थिएन, पूर्वाधार पनि सीमित थियो। तर उनको सोच फरक थियो—गाउँको प्रकृति, संस्कृति, खानपान र मौलिक जीवनशैली नै पर्यटक आकर्षित गर्ने आधार बन्न सक्छ।
उनले होमस्टेलाई केवल पर्यटकलाई बस्ने ठाउँका रूपमा लिएनन्। स्थानीय घरपरिवारलाई पर्यटनसँग जोड्ने र गाउँमै बसेर आम्दानी गर्न सकिने वातावरण बनाउने माध्यमका रूपमा होमस्टेलाई अघि बढाए।
त्यसका लागि स्थानीय उत्पादनको प्रयोग, घरमै तयार हुने परिकार, सांस्कृतिक पहिचान र ग्रामीण जीवनशैलीलाई पर्यटकको अनुभवसँग जोड्ने प्रयास भयो। विस्तारै गाभरमा पर्यटनबारे समुदायको बुझाइ पनि फराकिलो हुँदै गयो।
एउटा घरबाट समुदायसम्म
चौधरीको सुरुवाती प्रयासले अरूलाई पनि होमस्टेतर्फ आकर्षित गर्न थाल्यो। एउटा घरबाट सुरु भएको अवधारणा विस्तारै समुदायमा आधारित पर्यटनको अभ्यास बन्न पुग्यो।
स्थानीयले आफ्नै घरमा पर्यटक राख्न थाले। घरमा तयार हुने खाना बिक्री हुन थाल्यो। स्थानीय उत्पादनको खपत बढ्यो। सांस्कृतिक गतिविधि र मौलिक जीवनशैली पर्यटकका लागि आकर्षण बन्न थाले।
यसरी पर्यटनको लाभ एउटा व्यक्तिमा सीमित नभई स्थानीय समुदायसम्म पुग्ने आधार तयार हुँदै गयो।
गाभरको पर्यटन विकासमा चौधरीको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष भनेको उनले प्रकृति र संस्कृतिलाई अलग–अलग नभई एउटै पर्यटन उत्पादनका रूपमा हेर्नु हो। जंगल, वन्यजन्तु, थारु संस्कृति, स्थानीय खानपान र ग्रामीण जीवनशैलीलाई जोडेर गाभरलाई पर्यटकले अनुभव गर्न सक्ने गन्तव्यका रूपमा विकास गर्ने सोच उनले अघि बढाउँदै आए।
गाभरको पहिचान विस्तार हुँदै
गाभर भ्याली बाँके राष्ट्रिय निकुञ्जको मध्यवर्ती क्षेत्रमा पर्ने भएकाले प्राकृतिक पर्यटनका लागि पनि महत्वपूर्ण सम्भावना बोकेको क्षेत्र हो। यही सम्भावनालाई स्थानीय संस्कृति र समुदायको सहभागितासँग जोड्दै जाँदा गाभरको पर्यटकीय पहिचान विस्तार हुँदै गएको छ।
अहिले गाभरमा विभिन्न होमस्टे तथा होटल सञ्चालनमा छन्। पर्यटकको आवागमनसँगै स्थानीय खानपान, कृषि उत्पादन, हस्तकला, सांस्कृतिक प्रस्तुति र अन्य सेवाबाट आम्दानी गर्ने अवसर सिर्जना भएको छ।
गाभरको यो परिवर्तन एकै दिनमा भएको होइन। यसको पछाडि स्थानीय समुदायको सहभागिता र लामो समयको निरन्तरता छ। तर त्यस यात्राको प्रारम्भिक चरणमा कृष्ण चौधरीको पहल र सक्रियता महत्वपूर्ण कडीका रूपमा जोडिएको छ।
गाभरभन्दा बाहिर पनि भूमिका
गाभर भ्याली सामुदायिक होमस्टे व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष रहेका चौधरी अहिले नेपाल होमस्टे महासंघका उपाध्यक्ष समेत छन्। गाभरमा गरेको अभ्यासलाई संस्थागत गर्दै उनी होमस्टे पर्यटनको व्यापक प्रवर्द्धनमा समेत जोडिएका छन्।
उनको यात्रा हेर्दा ग्रामीण पर्यटनका लागि ठूलो लगानी र भव्य पूर्वाधार मात्रै आवश्यक हुन्छ भन्ने धारणाभन्दा फरक तस्वीर देखिन्छ। स्थानीय सम्भावनाको पहिचान, सानो लगानी, निरन्तरता र समुदायको सहभागिताबाट पनि पर्यटनको आधार तयार गर्न सकिन्छ भन्ने उदाहरण गाभरले दिएको छ।
करिब २०–३० हजार रुपैयाँबाट आफ्नै घरमा सुरु भएको चौधरीको प्रयास अहिले एउटा व्यक्तिको व्यवसायभन्दा धेरै पर पुगिसकेको छ। त्यसले गाउँको पहिचान परिवर्तन गर्न, स्थानीयलाई पर्यटनसँग जोड्न र ग्रामीण अर्थतन्त्रमा नयाँ सम्भावना सिर्जना गर्न योगदान दिएको छ।
त्यसैले कृष्ण चौधरीको कथा केवल एउटा होमस्टे सञ्चालकको कथा होइन। यो गाउँमै लुकेको सम्भावना देख्ने, त्यसलाई व्यवहारमा उतार्ने र एउटा घरबाट सुरु भएको प्रयासलाई समुदायको पर्यटन अभियानमा बदल्ने व्यक्तिको कथा हो।
