बर्दिया । विदेश गएर कमाउने सपना धेरै युवाले देख्छन्। सरकारी जागिरलाई सुरक्षित भविष्यको आधार मान्नेहरू पनि कम छैनन्। तर बर्दियाका टोपलाल विकले भने विदेश र जागिरको बाटो छाडेर कृषि रोजे। आज त्यही निर्णयले उनलाई व्यावसायिक केरा कृषकसँगै कृषि उद्यमी र अरू किसानका लागि उदाहरण बनाएको छ।
सल्यानमा जन्मिएका टोपलालले नेपालगन्जमा अध्ययन गरे। प्राविधिक शिक्षा हासिल गरेका उनले रोजगारीका विभिन्न अवसर पाए। केही समय वैदेशिक रोजगारीमा समेत गए। तर अन्ततः आफ्नो भविष्य आफ्नै माटोमा खोज्ने निर्णय गरे।
बर्दियाको गुलरिया नगरपालिका–४ लाई कर्मभूमि बनाएका उनले सुरुमा परम्परागत खेतीबाटै आफ्नो कृषि यात्रा अघि बढाए। पछि आधुनिक कृषि प्रविधिबारे तालिम पाएपछि उनको सोच बदलियो। विशेषगरी टिस्यु कल्चर प्रविधिबाट केराका बिरुवा उत्पादन गर्ने अवसर उनका लागि नयाँ सम्भावनाको ढोका बन्यो।
टिस्यु कल्चर प्रविधिबाट केराका बिरुवा उत्पादन गर्ने काममा हात हालेका टोपलालले सुरुमा थोरै संख्यामा बिरुवा उत्पादन गरे। पहिलो चरणमा पाँच हजार बिरुवा उत्पादन गरी बिक्री गरेपछि उनलाई यस व्यवसायको सम्भावना देखियो। त्यसपछि उनले बिरुवा उत्पादनलाई निरन्तरता दिँदै व्यावसायिक केरा खेतीतर्फ समेत विस्तार गरे।
२०७० सालमा कृषि तथा जडीबुटी व्यवसाय फर्म दर्ता गरेर सुरु गरेको उनको उद्यम अहिले ठूलो आकारमा पुगेको छ। पछिल्लो विवरणअनुसार उनले वार्षिक एकदेखि डेढ लाखसम्म केराका बिरुवा उत्पादन तथा बिक्री गर्दै आएका छन्। उनले जी–९, विलियम हाइब्रिड, रेड बनाना र मालभोगलगायत जातका केरा खेती गरेका छन्।
उनको आफ्नै केरा खेती पनि विस्तार हुँदै गयो। २०७२ सालदेखि व्यावसायिक केरा खेती सुरु गरेका उनले पछिल्लो समय १२ बिघा क्षेत्रफलमा केरा लगाएका छन्। बिरुवा उत्पादन र फल बिक्रीबाट हुने कारोबारले उनको उद्यमलाई थप मजबुत बनाएको छ।
एउटा नर्सरीबाट फैलिएको केरा खेती
टोपलालको कथा उनको आफ्नै खेतसम्म मात्र सीमित छैन। उनले उत्पादन गरेका बिरुवा बर्दियासहित बाँके, कैलाली, सुर्खेत, चितवन, नवलपरासीलगायत जिल्लाका किसानसम्म पुगेका छन्।
कुनै समय बर्दियामा व्यावसायिक रूपमा केरा खेती गर्ने किसानको संख्या निकै कम थियो। अहिले भने जिल्लामा केराको व्यावसायिक खेती विस्तार भएको छ। टोपलालले किसानलाई बिरुवा उपलब्ध गराउनुका साथै खेतीसम्बन्धी आवश्यक सामग्री र प्राविधिक सहयोगसमेत गर्दै आएका छन्। उत्पादित केरा खरिद तथा बजार व्यवस्थापनमा समेत उनले किसानलाई सहयोग गर्ने गरेका छन्।
बर्दियामा केरा खेती विस्तार हुँदै जाँदा अहिले जिल्ला नै केराको प्रमुख उत्पादन क्षेत्रका रूपमा विकसित भइरहेको छ। पछिल्ला वर्षहरूमा जिल्लामा सयौँ किसान केरा खेतीमा जोडिएका छन् र उत्पादन तथा कारोबार पनि बढेको तथ्याङ्क सार्वजनिक भएका छन्।
कृषिसँगै रोजगारीको सिर्जना
टोपलालका लागि कृषि केवल आफ्नो आम्दानीको माध्यम होइन, रोजगारी सिर्जना गर्ने क्षेत्र पनि हो। उनको उद्यममा स्थानीयस्तरमा रोजगारीको अवसरसमेत सिर्जना भएको छ। पछिल्लो प्रकाशित विवरणअनुसार उनको व्यवसायमा १२ जनाले रोजगारी पाएका छन्।
उनी युवालाई कृषि उद्यममा जोडिनुपर्ने बताउँछन्। उनको बुझाइमा सीप, प्रविधि र काम गर्ने सोच भए विदेश नै जानुपर्छ भन्ने छैन।
‘विदेश बसेको भए आफूले कमाउँथे होला, तर समुदायका युवालाई कृषितर्फ उन्मुख गर्न सक्दिनथेँ’ भन्ने उनको भनाइले कृषि रोज्नुको उद्देश्यलाई पनि प्रस्ट पार्छ।
राष्ट्रिय सम्मानसम्मको यात्रा
कृषि प्रविधिको प्रयोग र केरा बिरुवा उत्पादनमा पुर्याएको योगदानको कदर गर्दै टोपलालले राष्ट्रियस्तरका सम्मानसमेत प्राप्त गरेका छन्।
नेपाल सरकारको युवा तथा खेलकुद मन्त्रालयले उनलाई राष्ट्रिय युवा प्रतिभा पुरस्कार प्रदान गरेको थियो। कृषितर्फको योगदानका लागि उनलाई छनोट गरिएको र टिस्यु कल्चर प्रविधिबाट केराका बिरुवा उत्पादन गरेको योगदानलाई पुरस्कारको आधार बनाइएको प्रकाशित विवरणमा उल्लेख छ।
यसअघि उनले कृषि उद्यमशीलतामा गरेको कामका लागि राष्ट्रिय उद्यमी पुरस्कारसमेत प्राप्त गरेका थिए।
अब किसानको बजारको चिन्ता
केरा खेती विस्तार भए पनि किसानका चुनौती भने सकिएका छैनन्। उत्पादनपछि उचित मूल्यमा बजार पाउनु अझै महत्वपूर्ण समस्या हो। भारतीय केराको आयात, बजारको माग–आपूर्ति र मूल्यमा हुने उतारचढावले नेपाली किसान प्रभावित हुने गरेका छन्।
बर्दिया केरा व्यवसायी संघका अध्यक्षसमेत रहेका टोपलालले किसानका यिनै समस्यालाई उठाउँदै आएका छन्। पछिल्ला वर्षमा बर्दियामा केरा खेती बढ्दै जाँदा बजार व्यवस्थापन, भण्डारण र प्रशोधनको आवश्यकता पनि बढेको छ।
यसका लागि बर्दियामा केरा पकाउने तथा भण्डारण गर्ने च्याम्बर, टिस्यु कल्चर नर्सरी र केराको थम्बाबाट रेसा निकाल्ने उद्योगजस्ता संरचना विकास हुँदै गएका छन्।
माटोमै भविष्य देखेका टोपलाल
टोपलाल विकको यात्रा एउटा किसानको व्यक्तिगत सफलताको कथा मात्र होइन। यो शिक्षा, सीप र आधुनिक प्रविधिलाई कृषिसँग जोडेर गाउँमै उद्यम गर्न सकिन्छ भन्ने उदाहरण पनि हो।
विदेश जाने र जागिर खोज्ने विकल्प हुँदाहुँदै उनले केराको बिरुवा र फलमा आफ्नो भविष्य देखे। एउटा सानो नर्सरीबाट सुरु भएको उनको यात्रा अहिले धेरै किसानसँग जोडिएको छ।
उनको खेतमा उम्रिएका केराका बिरुवासँगै एउटा अर्को सोच पनि हुर्किएको छ—
कृषि परम्परागत जीविकोपार्जन मात्र होइन, प्रविधि र उद्यमशीलतासँग जोड्न सके रोजगारी र आम्दानीको बलियो आधार बन्न सक्छ।
