नेपालगन्ज । लुम्बिनी प्रदेशको आन्तरिक हवाई उडानमा नेपालगन्ज विमानस्थलले भैरहवास्थित गौतमबुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थललाई उछिनेको छ । नेपाल राष्ट्र बैंकको आर्थिक अध्ययन प्रतिवेदन २०८२/८३ र लुम्बिनी प्रदेशको आर्थिक सर्वेक्षण २०८२ मा समेटिएको तथ्यांकले नेपालगन्ज विमानस्थलबाट हुने आन्तरिक उडानको संख्या गौतमबुद्ध विमानस्थलको भन्दा बढी रहेको देखाएको हो ।
लुम्बिनी प्रदेशमा भैरहवा, नेपालगन्ज, तुलसीपुर र रेसुंगा गरी चारवटा विमानस्थलबाट हवाई सेवा सञ्चालन हुँदै आएको छ । अन्तर्राष्ट्रिय उडानसमेत गर्ने पूर्वाधारसहितको गौतमबुद्ध विमानस्थलको तुलनामा नेपालगन्ज विमानस्थलबाट आन्तरिक उडान बढी हुनु क्षेत्रीय हवाई यातायातका दृष्टिले महत्त्वपूर्ण देखिएको छ ।
लुम्बिनी प्रदेशको आर्थिक सर्वेक्षण २०८२ अनुसार सन् २०२५ मा नेपालगन्ज विमानस्थलबाट १३ हजार ४२४ वटा आन्तरिक उडान भएका छन् । सोही वर्ष गौतमबुद्ध विमानस्थलबाट ११ हजार ९३१ वटा आन्तरिक उडान भएका थिए । यसअनुसार नेपालगन्ज विमानस्थलबाट भैरहवाको तुलनामा एक हजार ४९३ वटा बढी उडान भएका हुन् ।
तथ्यांकअनुसार नेपालगन्ज विमानस्थलबाट सन् २०२२ मा १६ हजार ३३० वटा उडान भएका थिए । सन् २०२३ मा घटेर १२ हजार ८३१ पुगेको उडान संख्या सन् २०२४ मा पनि घट्दै १२ हजार ५५० मा झरेको थियो । सन् २०२५ मा भने बढेर १३ हजार ४२४ पुगेको छ । यसले पछिल्लो वर्ष नेपालगन्ज विमानस्थलको उडान संख्यामा सुधार देखाउँछ ।
गौतमबुद्ध विमानस्थलबाट हुने आन्तरिक उडानमा पनि पछिल्लो वर्ष वृद्धि भएको छ । सन् २०२२ मा १२ हजार ६४० वटा आन्तरिक उडान भएकामा सन् २०२३ मा घटेर नौ हजार ६२० पुगेका थिए । सन् २०२४ मा १० हजार ५२० पुगेको उडान संख्या सन् २०२५ मा बढेर ११ हजार ९३१ पुगेको छ । तर, आन्तरिक उडानको संख्यामा भने नेपालगन्ज अगाडि रहेको छ ।
अन्तर्राष्ट्रिय उडानमा गिरावट
गौतमबुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलबाट हुने अन्तर्राष्ट्रिय उडानमा भने उतारचढाव देखिएको छ । आर्थिक सर्वेक्षणअनुसार सन् २०२३ मा ६९ वटा अन्तर्राष्ट्रिय उडान भएकामा सन् २०२४ मा बढेर २९७ पुगेका थिए । तर, सन् २०२५ मा घटेर २४७ मा सीमित भएका छन् । एक वर्षमा अन्तर्राष्ट्रिय उडान संख्या ५० ले घटेको हो ।
अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलका रूपमा विकास गरिएको गौतमबुद्ध विमानस्थलबाट अपेक्षित रूपमा अन्तर्राष्ट्रिय उडान विस्तार हुन नसक्दा यसको पूर्ण क्षमताको उपयोगबारे प्रश्न उठेको छ । अर्कोतर्फ, नेपालगन्ज विमानस्थलले क्षेत्रीय हवाई यातायातमा आफ्नो महत्त्व कायम राखेको तथ्यांकले देखाउँछ ।
तुलसीपुर र रेसुंगाको अवस्था
दाङको तुलसीपुर विमानस्थलबाट सन् २०२२ मा ३१० वटा उडान भएका थिए । सन् २०२३ मा २१४ र सन् २०२४ मा १४२ मा झरेको उडान संख्या सन् २०२५ मा बढेर २०५ पुगेको छ । पछिल्लो वर्ष केही सुधार भए पनि उडान संख्या पुरानै स्तरमा फर्किएको छैन ।
गुल्मीको रेसुंगा विमानस्थलबाट सन् २०२३ मा २४ वटा उडान भएका थिए । सन् २०२५ मा ५२ वटा उडान भएको तथ्यांक छ । उपलब्ध तालिकामा सन् २०२२ र २०२४ को विवरण उल्लेख छैन ।
क्षमता उपयोग र आर्थिक गतिविधिको चुनौती
विमानस्थलको भौतिक पूर्वाधार निर्माणसँगै नियमित उडान, यात्रुको माग, हवाई कम्पनीको व्यावसायिक चासो र गन्तव्य विस्तारमा ध्यान दिनुपर्ने देखिन्छ । गौतमबुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलबाट अन्तर्राष्ट्रिय उडान बढाउन सके लुम्बिनी आउने पर्यटकको आवागमन सहज हुनुका साथै भैरहवा क्षेत्रको पर्यटन तथा व्यापार विस्तारमा सहयोग पुग्न सक्छ ।
त्यस्तै, नेपालगन्ज विमानस्थलको क्षेत्रीय हवाई सञ्जाललाई थप प्रभावकारी बनाउन सके बाँकेसँगै कर्णाली र सुदूरपश्चिमका विभिन्न जिल्लाको आवागमन तथा आर्थिक गतिविधिमा सहयोग पुग्ने अपेक्षा गर्न सकिन्छ ।
लुम्बिनी प्रदेशका चारवटै विमानस्थललाई प्रभावकारी रूपमा सञ्चालन गर्न सके पर्यटन, व्यापार, होटल तथा अन्य आर्थिक गतिविधिमा सकारात्मक प्रभाव पर्न सक्छ । तर, उपलब्ध तथ्यांकले देखाएअनुसार विमानस्थलको सम्भावना र वास्तविक उडान गतिविधिबीच अझै अन्तर रहेको छ ।
