नेपालगन्ज । नेपाल–भारतबीच हुने हरेक उच्चस्तरीय भ्रमणमा उठ्दै आएको नेपालगन्ज–दिल्ली सिधा हवाई उडानको मुद्दा प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहको आसन्न भारत भ्रमणमा पनि एजेण्डा बन्ला ? नेपालगन्जले यसपटक पनि आशा राखेको छ। अझ महत्वपूर्ण कुरा, अन्तर्राष्ट्रिय उडानलाई लक्षित गरेर निर्माण गरिएको अत्याधुनिक नयाँ टर्मिनल भवन अहिले सञ्चालनमा आइसकेको छ। पूर्वाधार तयार भइसकेपछि अब नेपालगन्जले कूटनीतिक निर्णयको प्रतीक्षा गरिरहेको छ।
नेपालगन्ज–दिल्ली सिधा हवाई उडान नेपालगन्जको नयाँ माग होइन। नेपाल–भारतबीच हुने हरेकजसो उच्चस्तरीय भ्रमणका बेला यो विषय फेरि सतहमा आउने गरेको छ। प्रधानमन्त्री, मन्त्री, राजनीतिक दल, उद्योगी–व्यवसायी तथा नागरिक समाजले भारतसँगको उच्चस्तरीय संवादमा यो विषय उठाउनुपर्ने माग गर्दै आएका छन्। तर वर्षौँदेखि उठ्दै आएको यो मुद्दा अहिलेसम्म ठोस निर्णयमा पुग्न सकेको छैन।
अहिले प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहको भारत भ्रमणको तयारी भइरहेका बेला नेपालगन्जमा फेरि यही प्रश्न उठेको छ—यसपटक नेपालगन्ज–दिल्ली उडान भ्रमणको औपचारिक एजेण्डा बन्ला ?
नेपालगन्जका लागि यो केवल एउटा हवाई रुट खोल्ने विषय होइन। पश्चिम नेपालको भारतसँगको व्यापार, पर्यटन, उपचार, शिक्षा, रोजगारी र आवागमनसँग जोडिएको रणनीतिक विषय हो।
पूर्वाधार तयार, अब निर्णयको प्रतीक्षा
नेपालगन्ज–दिल्ली उडानको पक्षमा सबैभन्दा बलियो आधार अहिले विमानस्थलको पूर्वाधार बनेको छ।
नेपालगन्ज विमानस्थलमा अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डअनुसारको अत्याधुनिक नयाँ टर्मिनल भवन निर्माण सम्पन्न भइसकेको छ। नयाँ टर्मिनल भवनमा ब्लक ए, बी र सीसँगै विमान पार्किङ, सवारी पार्किङ, गेष्ट हाउस, ढल व्यवस्थापन, बगैंचा, फुटपाथ र शौचालयलगायत संरचना निर्माण गरिएका छन्।
नयाँ टर्मिनल भवन २०८३ वैशाख १५ देखि सञ्चालनमा आएको हो। यसमा अन्तर्राष्ट्रिय उडान सञ्चालन गर्न सकिने गरी आवश्यक पूर्वाधार तयार गरिएको छ। अध्यागमन, भन्सार, क्वारेन्टाइन तथा सुरक्षा व्यवस्थाका लागि आवश्यक संरचनासमेत तयार गरिएको जनाइएको छ।
यसले नेपालगन्ज–दिल्ली उडानका लागि वर्षौँदेखि दिइँदै आएको ‘पूर्वाधारको तयारी’ सम्बन्धी प्रश्नलाई धेरै हदसम्म समाधान गरेको छ।
नयाँ टर्मिनल भवन अन्डरग्राउन्डसहित करिब ५५ हजार वर्गफिटमा निर्माण गरिएको हो। निर्माणका क्रममा नै यसलाई भविष्यमा अन्तर्राष्ट्रिय उडान सञ्चालन गर्न सकिने गरी डिजाइन गरिएको थियो।
अर्थात्, नेपालगन्जसँग अहिले अन्तर्राष्ट्रिय उडानका लागि टर्मिनल पूर्वाधार छ, तर अन्तर्राष्ट्रिय उडान भने छैन।
भ्रमणपिच्छे उठ्छ, तर निर्णयमा पुग्दैन
नेपालगन्ज–दिल्ली उडानको विषय दशकौँ पुरानो हो। नेपालगन्जका पूर्वमेयर तथा वरिष्ठ अधिवक्ता विजय गुप्ताले २०५२ सालमै आफू नगरपालिकाको नेतृत्वमा रहँदा दिल्लीसँग सिधा हवाई सम्पर्कका लागि पहल गरेको बताएका छन्।
त्यसयता यो विषय पटक–पटक उठ्दै आएको छ। प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रीहरूको भारत भ्रमणका बेला नेपालगन्जका राजनीतिक दल, उद्योगी–व्यवसायी र नागरिक समाजले यो विषय उठाउने गरेका छन्।
पछिल्लो पटक प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको भारत भ्रमणको पूर्वसन्ध्यामा पनि नेपालगन्ज–दिल्ली उडानको मुद्दा प्रमुखताका साथ उठेको थियो। त्यतिबेला विमानस्थलमा अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डका नयाँ भौतिक पूर्वाधार निर्माण भइसकेको भन्दै सरोकारवालाले उडानका लागि पहल गर्न सरकारसँग माग गरेका थिए।
त्यतिबेला विमानस्थल प्रमुखले अनुमति प्राप्त हुनेबित्तिकै नेपालगन्जबाट सञ्चालन भइरहेका एटिआर सिरिजका जहाजबाट समेत उडान गर्न सकिने बताएका थिए। अन्तर्राष्ट्रिय उडानका लागि आवश्यक भन्सार र क्वारेन्टाइन कार्यालय स्थापना गर्न सकिने अवस्था रहेको उनको भनाइ थियो।
तर भ्रमण सकियो। मुद्दा फेरि थन्कियो।
अब पूर्वाधार देखाएर मात्रै पुग्दैन
पहिले नेपालगन्ज–दिल्ली उडानको माग गर्दा विमानस्थलको पूर्वाधार कमजोर रहेको प्रश्न उठ्ने गरेको थियो। अहिले त्यो अवस्था बदलिएको छ।
नयाँ टर्मिनल भवन निर्माण भएर सञ्चालनमा आइसकेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय उडानका लागि आवश्यक पूर्वाधारसमेत तयार गरिएको छ। नेपालगन्ज विमानस्थलको नयाँ टर्मिनल भवनलाई अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डअनुसार निर्माण गरिएको र भविष्यमा बाह्य उडानका लागि प्रयोग गर्न सकिने आयोजना कार्यालयले स्पष्ट गरिसकेको छ।
त्यसैले अब नेपालगन्जको प्रश्न पूर्वाधार कहिले बन्छ भन्ने होइन।
प्रश्न हो—उडानको अनुमति र कूटनीतिक निर्णय कहिले हुन्छ ?
यही कारण प्रधानमन्त्रीको भारत भ्रमणलाई नेपालगन्जले महत्वपूर्ण अवसरका रूपमा हेरेको छ।
पश्चिम नेपालको ‘कनेक्टिभिटी’सँग जोडिएको मुद्दा
नेपालगन्ज–दिल्ली सिधा उडान सुरु भए यसको लाभ बाँकेमा मात्र सीमित रहने छैन।
लुम्बिनी, कर्णाली र सुदूरपश्चिमका नागरिकलाई भारतको राजधानी दिल्लीसँग प्रत्यक्ष हवाई सम्पर्क प्राप्त हुनेछ। अहिले दिल्ली जानुपर्ने यात्रुले काठमाडौं वा अन्य विमानस्थल हुँदै यात्रा गर्नुपर्ने अवस्थाबाट राहत पाउन सक्छन्।
उपचार, शिक्षा, व्यापार तथा रोजगारीका लागि भारत जाने नागरिकलाई पनि प्रत्यक्ष हवाई सम्पर्कले समय र लागत घटाउन सक्छ।
त्यस्तै भारतीय पर्यटकका लागि नेपालगन्ज पश्चिम नेपालको प्रवेशद्वार बन्न सक्छ। बाँके र बर्दियाका पर्यटकीय गन्तव्यसँगै लुम्बिनी, कर्णाली र सुदूरपश्चिमका गन्तव्यलाई भारतीय बजारसँग जोड्न यो रुट उपयोगी हुन सक्ने सरोकारवालाको तर्क छ।
नेपालगन्ज उद्योग वाणिज्य संघका अध्यक्ष चिरञ्जीवी ओलीले समेत नयाँ अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डको टर्मिनल भवन निर्माणपछि नेपालगन्ज–दिल्ली सिधा उडानका लागि आधार झनै बलियो भएको बताएका छन्।
बालेन्द्र शाहको भ्रमणमा के हुन्छ ?
प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहको भारत भ्रमणको चर्चा चलिरहेका बेला नेपालगन्जले फेरि दिल्लीसँग जोडिएको आफ्नो पुरानो माग अघि सारेको छ।
नेपालगन्जका लागि यो भ्रमण केवल प्रधानमन्त्रीको विदेश भ्रमण होइन, वर्षौँदेखि उठ्दै आएको एउटा महत्वपूर्ण मुद्दालाई निर्णयको तहमा पुर्याउने अवसर पनि हो।
यदि प्रधानमन्त्रीको भारत भ्रमणका क्रममा नेपालगन्ज–दिल्ली उडानबारे भारतीय पक्षसँग औपचारिक छलफल हुन्छ, त्यसले लामो समयदेखि रोकिएको प्रक्रियालाई गति दिन सक्छ।
तर यदि यो विषय फेरि भ्रमणका बेला स्थानीय स्तरबाट माग राख्ने र भ्रमण सकिएपछि बिर्सिने क्रममै सीमित भयो भने नेपालगन्जका लागि अर्को निराशा थपिनेछ।
किनकि अहिले परिस्थिति पहिलेभन्दा फरक छ।
विमानस्थलमा अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डको नयाँ टर्मिनल भवन बनिसकेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय उडानका लागि आवश्यक पूर्वाधार तयार छ। पश्चिम नेपालबाट भारतसँग सिधा हवाई सम्पर्कको माग पनि पुरानो र निरन्तर छ।
अब नेपालगन्जले खोजेको कुरा अर्को आश्वासन होइन, कूटनीतिक पहल, अनुमति र उडान सुरु हुने ठोस कार्ययोजना हो।
त्यसैले प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहको भारत भ्रमणमा नेपालगन्ज–दिल्ली उडान एजेण्डा बन्छ कि फेरि भ्रमणपिच्छे उठ्ने तर निर्णयमा नपुग्ने मुद्दामै सीमित हुन्छ ? नेपालगन्जको नजर अहिले प्रधानमन्त्रीको भारत भ्रमणतर्फ छ।
